EKAIA EHUko Zientzia eta Teknologia aldizkaria https://ojs.ehu.eus/index.php/ekaia Euskal herrian zientziaren eta teknikaren dibulgazioak arazo ugari izan ditu, euskara bera ez baitzegoen maila teknikorako egokituta. Zorienez, lan handia egin da azken urteotan, eta gaur egun unibertsitateko gai ugari euskaraz irakasteaz gain, euskaraz diharduten ikerketa-taldeak ere eratu dira. Honek areagotu egin du euskarazko dibulgazioaren premia, inguru zientifikoetan sorturiko lexikoak eta indartutako tradizioak ez baitute, tamalez, kalean nahikoa oihartzunik izan. Hedabide desberdinetan gai zientifikoak maiz agertzen dira, baina oraindik hutsune asko geratzen dira. Euskal Herriko Unibertsitatea eu-ES EKAIA EHUko Zientzia eta Teknologia aldizkaria 0214-9001 <div>(C) UPV/EHU Press</div><div> </div><div>CC-BY-NC-SA</div> Talde abeldar finituetarako Galoisen alderantzizko problema https://ojs.ehu.eus/index.php/ekaia/article/view/22955 <p>Galoisen alderantzizko problema honetan datza: emanda talde (finitu) bat, Galoisen hedadura bat ea existitzen den zehaztea, zeinentzat hedadura horri dagokion Galoisen taldea hasieran emandako taldearen isomorfoa baita. Artikulu honen helburua Kronecker-Weber-en teorema frogatzea, edo bestera esanda, edozein talde abeldar finitu Q-ren gaineko Galoisen hedadura baten Galoisen taldearen isomorfoa dela frogatzea izango da. Artikulu honetan froga horri eusteko beharrezkoak diren hainbat kontzeptu eta emaitzen pintzelkadak aipatuko eta aurkeztuko dira: hasteko, aljebraren oinarrizko zenbait emaitza, polinomioei eta kongruentziei dagozkienak, azalduko dira; gero, Galoisen teoriaren oinarrizko definizio eta teoremak eta hedadura ziklotomikoen inguruko apunte batzuk aurkeztuko dira; eta azkenik, Kronecker-Weber-en teorema enuntziatu eta frogatuko da, aurretik azaldutako emaitza guztiak aintzat harturik.</p> Maialen Gago Fruniz Leire Legarreta Solaguren Copyright (c) 2021 http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-07-26 2021-07-26 10.1387/ekaia.22955 Forma-memoria ehun biobateragarrien sorpena https://ojs.ehu.eus/index.php/ekaia/article/view/22876 <p class="western" lang="en-US" style="margin-top: 0.21cm; margin-bottom: 0.21cm; line-height: 100%;" align="justify"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: small;"><span lang="eu-ES">Material berrien ikerketak material adimenduen sorkuntza ekarri du. Material hauek, modu itzulgarrian haien propietate bat edo gehiago aldatzeko gai dira kanpo estimulu baten eraginpean. Talde zabal honen barruan, forma-memoria poliuretanoak daude, zeinak forma-memoria efektua duten. Efektu honen bidez, poliuretanoak berotzean hasierako forma aldatzeko aukera dute; behin forma berrian izanda, hoztuz, forma berrian finkatzen dira; eta azkenik, birberotuz jatorrizko forma berreskuratzeko gaitasuna dute.</span></span></span> <span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: small;"><span lang="eu-ES">Lan honetan forma-memoria poliuretanoak (SMPU) sintetizatu dira poli(tetrametilen)glikola, isoforona diisozianatoa eta hexametileno diisozianatoa erabiliz eta, kate-hedatzaile moduan errizino olioa eta 1,4-butanodiola erabiliz. SMPU biobateragarriak lortzeko, sintesian jatorri naturala duen errizino-olioa erabili da. Sintetizatu diren poliuretano guztiak Fourieren transformatu bidezko espektroskopia infragorri (FTIR), analisi dinamiko-mekaniko (DMA) eta analisi termomekaniko (TMA) bidez karakterizatu dira propietate fisiko-kimikoak ezagutzeko. FTIR bidez erreakzioa monorizatu da eta isozianato taldeak guztiz erreakzionatu direla ziurtatzeko erabili da. DMAren bidez beira-trantsizio tenperatura determinatu da, non, poliuretanoaren pisu molekularra txikitzean edo estekiometria balioa igotzean beira-trantsizio tenperatura igotzen dela determinatu da. Azkenik TMA bidez, poliuretano guztiek memoria-forma dutela ziurtatu da. Poliuretanoak aplikazio anitzetan erabil daitezke, hala ere, helburua ehun biobateragarri adimendunak diseinatzea izan da. Ehunak egiteko, sintetizatzen diren polimerotik zuntzak lortu behar dira. Horretarako, zuntzak prestatzeko elektrobiraketa (</span></span></span><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: small;"><span lang="eu-ES"><em>electrospining</em></span></span></span><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: small;"><span lang="eu-ES">) edo estrusio teknikak burutu dira. Azkenik, zuntzak ehotuz ehunak lortu dira modu desberdinetan. </span></span></span></p> Ane Martín ANTONIO VELOSO Copyright (c) 2021 http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-07-19 2021-07-19 10.1387/ekaia.22876 Industria farmazeutikoak ingurumenean duen inpaktua murrizteko estrategiak https://ojs.ehu.eus/index.php/ekaia/article/view/22848 <p class="western" lang="en-US" style="margin-right: 0.23cm; margin-bottom: 0cm; line-height: 98%;" align="justify"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: small;"><span lang="eu-ES">Industria farmazeutikoa, maneiatzen duen ekoizpen bolumenerako, gehien kutsatzen duen industriako sektoreen artean kokatzen da. Hori dela eta, lan honetan, egun martxan dagoen Nazio Batuen Erakundearen (NBE) 2030 Agendarekin lerrokatuz, eta bertan aipatzen diren helburuak betetzeko asmoz, industria farmazeutikoak ingurumenean duen inpaktua murrizteko hainbat estrategia aztertuko dira, arreta medikamentuen ekoizpenean jarriz batez ere. Lehenik, ekoizpen iraunkorra bultzatu nahian, disolbatzaile edo eszipiente organikoak fluido superkritiko eta likido ionikoen bidez ordezkatzea proposatuko da. Ondoren, medikamentu edo materia organikoek ingurune urtarrean duten bilakaera aztertuko da. Honen konponbide gisa eta baliabide hidrikoen eraginkortasuna bultzatuz, oxidazio teknika bidezko erreakzioen erabilera proposatuko da, ur-hondakinen tratamenduan konposatu kimikoak ezabatu ahal izateko. Horrez gain, eta egungo aldaketa klimatikoak ingurumenean duen inpaktua aintzat hartuz, berotegi efektua duten gasen igorpena murrizteko energia berriztagarrien erabilera bultzatu eta erabiltzen den energiaren efizientziaren hobekuntzarako hainbat estrategia aipatuko dira. Honetaz gain, beste zenbait etapa ere ematen dira, medikamentua sortzen denetik, medikamentua birziklatua izan arte. Hortaz, ekoizpen eta kontsumo arduratsuago baten bila, etapa horietako inpaktua ere murriztea beharrezkoa litzateke, medikamentuen kutxatilen diseinua aldatuz, kutxa ekologikoagoak lortzeko eta garraiorako furgoneta ekologikoen erabilera bultzatuz, besteak beste. Amaitzeko, industria farmazeutikoa I+G+b-an gehien inbertitzen duen sektorea dela aintzat hartuz, hausnarketa txiki bat egiten da, baliabide eta teknologia hauek etorkizunean ekarri ditzaketen onurak azpimarratuz.</span></span></span></p> Maialen Matxain Manoli Igartua Rosa María Hernández Edorta Santos Copyright (c) 2021 http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-07-28 2021-07-28 10.1387/ekaia.22848 Sare metal-organikoetan oinarritutako farmakoen liberazio sistemak: biomolekulak atxikitzeko funtzionalizazio estrategiak https://ojs.ehu.eus/index.php/ekaia/article/view/22809 <p>Sare metal-organikoetan (MOF, metal-organic framework ingelesez) oinarritutako farmakoen liberazio kontrolaturako erabiltzen diren sistemak (DDS, drug delivery system ingelesez) orain arte erabilitako sistema tradizionalek aurkezten dituzten mugak gainditzeko gai dira. Izan ere, haien izaera hibridoa dela eta, bai sistema ezorganiko tradizionalek zein organikoek aurkezten dituzten abantailak batzeko gai dira, hauen desabantailak murriztuz. Lan honetan, DDSak sortzeko kontuan hartu beharreko ezaugarriak azaldu eta gero, MOF sareek DDS gisa erabiltzeko aurkezten dituzten ezaugarri nabarmengarrienak aipatuko dira. Azkenik, MOF egituretan biomolekulen atxikipen eta/edo askapen kontrolatua lortzeko erabiltzen diren bost funtzionalizazio estrategia nagusiak aztertuko dira.</p> Leire Celaya Azcoaga Arkaitz Fidalgo-Marijuan Roberto Fernández de Luis Copyright (c) 2021 EKAIA. EHUko Zientzia eta Teknologia aldizkaria http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-07-29 2021-07-29 10.1387/ekaia.22809 Lurzoru kutsatuen karakterizazio intentsiboa in vivo eta in silico fokatzeak erabiliz https://ojs.ehu.eus/index.php/ekaia/article/view/22785 <p class="western" lang="en-US" style="margin-bottom: 0cm; line-height: 100%;" align="justify"><span style="font-family: Times New Roman, serif;"><span style="font-size: small;"><span lang="es-ES">Azken hamarkadatako jarduera antropikoak ekosistemetan desorekak sortzen hasiak dira. Horrela, abeltzaintzak, nekazaritzak eta aktibitate industrialek pestizida eta metalekin kutsaturiko lurzoruen proportzioa emendarazi dute. Kutsatzaileen presentziak, lurzoruetan bizi diren organismoak eta beraz, lurzoruak eskaintzen dituen Zerbitzu Ekosistemikoak erasatea ekarri dezake, arrisku ebaluazio egokien beharra eskatuz. In silico modeloak, kutsatzaile baten aplikazio osteko ingurumen kontzentrazioak aurreikusteko tresna egokiak dira, substantzien arrisku ebaluazioan eta erregulazioan lagun dezaketenak. Bestetik, kutsatzaileak lurzoruan duten inpaktua ebaluatze aldera, osasunaren paradigma ikuspuntua; hots, medio naturalak inter-erlazionatutako konpartimentu gisa ulertzen dituena, hedatzen hasi da komunitate zientifikoaren baitan. Era honetan, kutsatzaileek lurzoru organimoengan eragindako efektu toxikologikoen neurketak (in vivo test-ak eta biomarkatzaileak erabiltzen dituztenak) omen handia irabazi dute ingurumenaren osasuna ebaluatzerako orduan. Lan honetan, kutsatutako lurzoruak ebaluatzeko ikuspuntu, teknika, software, gidalerro eta test ezberdinak aurkezten dira; lurzoru ebaluazio integral bat burutzeko beharrezkoak direnak.</span></span></span></p> Erik Urionabarrenetxea Nerea Garcia-Velasco Beñat Zaldibar Urtzi Izagirre Manu Soto Copyright (c) 2021 EKAIA. EHUko Zientzia eta Teknologia aldizkaria http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-07-23 2021-07-23 10.1387/ekaia.22785