Ipar Euskal Herriko hots dardarkariak: Hazparneko libertimendua aztergai
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##
Argitaratua
2025-11-28
Oroitz Jauregi
Irati Urreta Elizegi
https://orcid.org/0000-0001-7027-3387
Irati Urreta Elizegi
Laburpena
Artikulu honetan, Ipar Euskal Herrian gertatzen ari den dardarkarien aldakortasunari erreparatu diogu. Dardarkari ubularra dardarkari hobikaria ordezkatzen ari da eta ikusiko dugu ordezkatzea honezkero guztiz gauzatua den edo ez. Aldakortasuna ez dela berria erakusten duten lekukotasunak aipatzearekin bat, eskura ditugun erreferentzia eta baliabideekin egungo egoera islatu nahi izan dugu.
2024ko Hazparneko (Lapurdi) libertimenduko (16-30 urte arteko) zirtzilen jardunek osatutako corpusean Hazparneko hiztunek dardarkariak ubular edo hobikari ahoskatzen dituzten ikertu dugu. Emaitzek erakutsi dute Hazparneko gazteen artean dardarkari ubularra orokorra izanik ere, libertimendu emanaldiko zenbait egoera eta pertsonaia antzezteko hobikaria erabiltzen dutela. Beraz, ezin uka daiteke Hazparneko hiztun gazteek dardarkari hobikaria hautemateaz gain, nahita ahoska dezaketela. Nahiz eta egunerokoan eurek ez erabili, berariaz ebaki dezaketen hotsa izaten jarraitzen du, komunitatean neurri eta modu batean presente dagoen hotsaren oihartzun edo ispilu gisa.
Nola aipatu
Jauregi, Oroitz, eta Irati Urreta Elizegi. 2025. «Ipar Euskal Herriko Hots Dardarkariak: Hazparneko Libertimendua Aztergai». Anuario Del Seminario De Filología Vasca "Julio De Urquijo", azaroa. https://doi.org/10.1387/asju.27523.
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
References
Artzelus, Alex. 2021. Garaziko euskararen hizkuntza-aldakortasuna. Gasteiz: EHUko doktorego tesia. https://addi.ehu.es/handle/10810/51354.
Camino, Iñaki. 2016. Amiküze eskualdeko heskuara. Iruñea & Bilbo: Nafarroako Gobernua & Euskaltzaindia.
Camino, Iñaki. 2022. Aztergaiak Ipar Euskal Herriko euskararen berrikuntzez. Bilbo: EHU.
Coyos, Jean Baptiste. 2010. Hizkuntza-ukipena. In Oihana Lujanbio (koord.), Soziolinguistika eskuliburua, 134-182. Gasteiz: Soziolinguistika Klusterra & Eusko Jaurlaritza.
Donegan, Patricia & David Stampe. 2009. Hypotheses on Natural Phonology. Poznan Studies in Contemporary Linguistics 45(1). 1-31. https://doi.org/10.2478/v10010-009-0002-x.
Donegan, Patricia & Geoffrey Nathan. 2015. Natural Phonology and sound change. In Patrick Honeybone & Joseph Salmons (arg.), The Oxford handbook of historical phonology, 431-449. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199232819.013.007.
Duguine, Maia. 2009. Hazparneko euskaraz bi hitz. Euskera 54(1). 193-210.
Durand, Jacques. 2009. Essai de panorama phonologique: les accents du Midi. In Luc Baronian & France Martineau (arg.), Le français, d’un continent à l’autre: Mélanges offerts à Yves Charles Morin, 123-170. Quebec: Presses de l’Université Laval.
Egurtzegi, Ander & Christopher Carignan. 2020. An acoustic description of Mixean Basque. Journal of the Acoustical Society of America 147. 2791-2802. https://doi.org/10.31219/osf.io/79ayb.
Ensunza, Ariane. 2015. Busturialdeko euskararen hizkuntza-aldakortasuna denboran eta espazioan. Gasteiz: EHUko doktorego tesia. http://hdl.handle.net/10810/16701 (2025/05/02).
Epelde, Irantzu 2004. Larresoroko euskara. Gasteiz: EHUko doktorego tesia. http://www.euskara.euskadi.net/appcont/tesisDoctoral/PDFak/Irantzu_Epelde_TESI.pdf (2025/05/02).
Etchebest, Xantiana. 2017. Zuberotar dardarkarien bariazio sozio-fonetikoa. Université de Pau et des Pays de l’Adour & EHUko doktorego tesia. http://hdl.handle.net/10810/24870 (2025/05/02).
Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua & Euskararen Erakunde Publikoa. 2016. VI. Inkesta Soziolinguistikoa: Euskararen eremu osoa. Donostia: Eusko Jaurlaritza.
Gaminde, Iñaki, Aintzane Etxebarria, Naia Eguzkiza, Asier Romero & Aitor Iglesias. 2017. Dardarkari anizkunaren aldakortasunaz. FLV 123. 29-64. https://doi.org/10.35462/flv123.2.
Hualde, José Ignacio. 2003. Phonology. In José Ignacio Hualde & Jon Ortiz de Urbina (arg.), A grammar of Basque, 15-113. Berlin: Mouton de Gruyter.
Hualde, José Ignacio & Ander Beristain. 2019. Bi alofonia-gertakari Azpeitiko euskaran. In Aintzane Etxebarria, Aitor Iglesias, Hiart Legarra & Aitor Romero (arg.), Traineru bete lagun: Iñaki Gaminde omenduz, 209-228. Bilbo: EHU.
Kruszewski, Nikolai. 1978. On sound alternation. In Phillip Baldi & Ronald N. Werth (arg.), Readings in historical phonology: Chapters in the theory of sound change, 64-91. The Pennsylvania State University Press.
Labov, William. 1999 [1994]. Principles of linguistic change: Internal factors. Oxford: Blackwell.
Ladefoged, Peter & Ian Maddieson. 1996. The sounds of the world’s languages. Oxford: Blackwell.
Luku, Antton. 2014. Libertitzeaz. Iruñea: Pamiela Etxea.
Maddieson, Ian. 1984. Patterns of sounds. New York: Cambridge University Press.
Maddieson, Ian. 2013. Uvular consonants. In Matthew S. Dryer & Martin Haspelmath (arg.), WALS Online (v2020.4). Zenodo. http://wals.info/chapter/6 (2025/05/02).
Mitxelena, Koldo. 1990 [1961]. Fonética histórica vasca (ASJUren Gehigarriak 4). Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia.
Oñederra, Miren Lourdes. 1998. Prosodiaren oraina eta ahoskera arauak. Euskera 43(2). 439-449.
Oñederra, Miren Lourdes. 2016. Sobre seseo, yeísmo y otras cuestiones relacionadas con la
pronunciación del español en el área vasca. In Dolors Poch Olivé (arg.), El español en contacto con las otras lenguas peninsulares, 83-102. Madril & Frankfurt: Iberoamericana Vervuert.
Oñederra, Miren Lourdes. 2019. Ahoskera arautzeaz eta ikaste-irakasteaz. Euskera 64(2-2). 939-957. https://doi.org/10.59866/eia.v2i64.44.
Oñederra, Miren Lourdes, Oroitz Jauregi & Irantzu Epelde. 2014. Hiztunaren fonema inbentarioa eta elebitasun goiztiarra: euskara gehi frantsesa vs. euskara gehi gaztelania. Lapurdum 18. 75-95. https://doi.org/10.4000/lapurdum.2504.
Oñederra, Miren Lourdes, Agurtzane Elordui, Irantzu Epelde, Pilartxo Etxeberria, Oroitz Jauregi & Jasone Salaberria. 2015. Euskaltzaindiaren Ahoskera batzordearen txostena (Ahoskerak axola du). Euskera 60(2). 499-531. https://doi.org/10.59866/eia.v60i2.130.
Padilla, Manu. 2009. Hazparneko euskara XVIII. mendeko testu argitaratugabe baten arabera. Euskera 54(1). 183-192.
Urreta, Irati. 2025. Euskararen ahoskera eta hizkera-mailak aztertzen. Gasteiz: EHUko doktorego tesi argitaragabea.
Zuazo, Koldo. 1998. Euskalkiak, gaur. FLV 30. 191-233. https://doi.org/10.35462/flv78.1.
Zuazo, Koldo. 2008. Euskalkiak. Euskararen dialektoak. Donostia: Elkar.
Zuazo, Koldo. 2021. Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara. Bilbo: EHU.
Camino, Iñaki. 2016. Amiküze eskualdeko heskuara. Iruñea & Bilbo: Nafarroako Gobernua & Euskaltzaindia.
Camino, Iñaki. 2022. Aztergaiak Ipar Euskal Herriko euskararen berrikuntzez. Bilbo: EHU.
Coyos, Jean Baptiste. 2010. Hizkuntza-ukipena. In Oihana Lujanbio (koord.), Soziolinguistika eskuliburua, 134-182. Gasteiz: Soziolinguistika Klusterra & Eusko Jaurlaritza.
Donegan, Patricia & David Stampe. 2009. Hypotheses on Natural Phonology. Poznan Studies in Contemporary Linguistics 45(1). 1-31. https://doi.org/10.2478/v10010-009-0002-x.
Donegan, Patricia & Geoffrey Nathan. 2015. Natural Phonology and sound change. In Patrick Honeybone & Joseph Salmons (arg.), The Oxford handbook of historical phonology, 431-449. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199232819.013.007.
Duguine, Maia. 2009. Hazparneko euskaraz bi hitz. Euskera 54(1). 193-210.
Durand, Jacques. 2009. Essai de panorama phonologique: les accents du Midi. In Luc Baronian & France Martineau (arg.), Le français, d’un continent à l’autre: Mélanges offerts à Yves Charles Morin, 123-170. Quebec: Presses de l’Université Laval.
Egurtzegi, Ander & Christopher Carignan. 2020. An acoustic description of Mixean Basque. Journal of the Acoustical Society of America 147. 2791-2802. https://doi.org/10.31219/osf.io/79ayb.
Ensunza, Ariane. 2015. Busturialdeko euskararen hizkuntza-aldakortasuna denboran eta espazioan. Gasteiz: EHUko doktorego tesia. http://hdl.handle.net/10810/16701 (2025/05/02).
Epelde, Irantzu 2004. Larresoroko euskara. Gasteiz: EHUko doktorego tesia. http://www.euskara.euskadi.net/appcont/tesisDoctoral/PDFak/Irantzu_Epelde_TESI.pdf (2025/05/02).
Etchebest, Xantiana. 2017. Zuberotar dardarkarien bariazio sozio-fonetikoa. Université de Pau et des Pays de l’Adour & EHUko doktorego tesia. http://hdl.handle.net/10810/24870 (2025/05/02).
Eusko Jaurlaritza, Nafarroako Gobernua & Euskararen Erakunde Publikoa. 2016. VI. Inkesta Soziolinguistikoa: Euskararen eremu osoa. Donostia: Eusko Jaurlaritza.
Gaminde, Iñaki, Aintzane Etxebarria, Naia Eguzkiza, Asier Romero & Aitor Iglesias. 2017. Dardarkari anizkunaren aldakortasunaz. FLV 123. 29-64. https://doi.org/10.35462/flv123.2.
Hualde, José Ignacio. 2003. Phonology. In José Ignacio Hualde & Jon Ortiz de Urbina (arg.), A grammar of Basque, 15-113. Berlin: Mouton de Gruyter.
Hualde, José Ignacio & Ander Beristain. 2019. Bi alofonia-gertakari Azpeitiko euskaran. In Aintzane Etxebarria, Aitor Iglesias, Hiart Legarra & Aitor Romero (arg.), Traineru bete lagun: Iñaki Gaminde omenduz, 209-228. Bilbo: EHU.
Kruszewski, Nikolai. 1978. On sound alternation. In Phillip Baldi & Ronald N. Werth (arg.), Readings in historical phonology: Chapters in the theory of sound change, 64-91. The Pennsylvania State University Press.
Labov, William. 1999 [1994]. Principles of linguistic change: Internal factors. Oxford: Blackwell.
Ladefoged, Peter & Ian Maddieson. 1996. The sounds of the world’s languages. Oxford: Blackwell.
Luku, Antton. 2014. Libertitzeaz. Iruñea: Pamiela Etxea.
Maddieson, Ian. 1984. Patterns of sounds. New York: Cambridge University Press.
Maddieson, Ian. 2013. Uvular consonants. In Matthew S. Dryer & Martin Haspelmath (arg.), WALS Online (v2020.4). Zenodo. http://wals.info/chapter/6 (2025/05/02).
Mitxelena, Koldo. 1990 [1961]. Fonética histórica vasca (ASJUren Gehigarriak 4). Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia.
Oñederra, Miren Lourdes. 1998. Prosodiaren oraina eta ahoskera arauak. Euskera 43(2). 439-449.
Oñederra, Miren Lourdes. 2016. Sobre seseo, yeísmo y otras cuestiones relacionadas con la
pronunciación del español en el área vasca. In Dolors Poch Olivé (arg.), El español en contacto con las otras lenguas peninsulares, 83-102. Madril & Frankfurt: Iberoamericana Vervuert.
Oñederra, Miren Lourdes. 2019. Ahoskera arautzeaz eta ikaste-irakasteaz. Euskera 64(2-2). 939-957. https://doi.org/10.59866/eia.v2i64.44.
Oñederra, Miren Lourdes, Oroitz Jauregi & Irantzu Epelde. 2014. Hiztunaren fonema inbentarioa eta elebitasun goiztiarra: euskara gehi frantsesa vs. euskara gehi gaztelania. Lapurdum 18. 75-95. https://doi.org/10.4000/lapurdum.2504.
Oñederra, Miren Lourdes, Agurtzane Elordui, Irantzu Epelde, Pilartxo Etxeberria, Oroitz Jauregi & Jasone Salaberria. 2015. Euskaltzaindiaren Ahoskera batzordearen txostena (Ahoskerak axola du). Euskera 60(2). 499-531. https://doi.org/10.59866/eia.v60i2.130.
Padilla, Manu. 2009. Hazparneko euskara XVIII. mendeko testu argitaratugabe baten arabera. Euskera 54(1). 183-192.
Urreta, Irati. 2025. Euskararen ahoskera eta hizkera-mailak aztertzen. Gasteiz: EHUko doktorego tesi argitaragabea.
Zuazo, Koldo. 1998. Euskalkiak, gaur. FLV 30. 191-233. https://doi.org/10.35462/flv78.1.
Zuazo, Koldo. 2008. Euskalkiak. Euskararen dialektoak. Donostia: Elkar.
Zuazo, Koldo. 2021. Baigorri eta Ortzaize ibarretako euskara. Bilbo: EHU.
Zenbakia
Atala
Artikuluak
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Lan hau Creative Commons Aitortu-EzKomertziala-LanEratorririkGabe 4.0 Nazioartekoa lizentzia baten mende dago.