Dibujo, archivo y paisaje: Hacia un contraarchivo gráfico en la construcción de lo animal

Laburpena

Artikulu honetan aztergai da nola jarduten duten zenbait jardunbide artistiko garaikidek —logika grafiko hedatu batetik ulertuta— animaltasunari eta paisaiari buruzko iruditeriak berrikusteko tresna kritiko gisa, zalantzan jartzen baitute ilustrazio zientifikoaren ustezko neutraltasuna. Lanak Tenerifeko Etxe Horia du aztergai, zeina munduko lehen primatologia-zentrotzat jotzen baita. 1912an sustatu zen, eta 1913tik 1918ra bitartean egon zen martxan, Puerto de la Cruzen. Hasiera-hasieratik, txinpantzeak Kamerundik ekartzeko baliatu zen (garai hartan, Alemaniako kolonia zen Kamerun), eta behaketako, erregistro bisualeko eta artxiboko Europako zirkuitu zientifikoekin lotuta egon zen. Testuinguru hori eta artxibo horretatik garatutako «Memorabilia» proiektu artistikoa abiapuntutzat hartuta, 'marrazki hedatua' kontzeptua proposatzen da ikerketa artistikorako metodologia gisa. Planteamendu honetan, paisaia, artxiboa eta marrazketa eragiketa kritiko beraren dimentsio gurutzatu gisa artikulatzen dira: paisaia agertzen da ondarearen endekapenak, presio turistikoak eta animaltasuna ikuskizun bihurtzeko joera garaikideak tentsionatutako kokagune historiko eta lurralde gisa; artxiboa, bistaratze-erregimen gisa; eta marrazketa hedatua, muntaketa-, inskripzio- eta berrirakurketa-logika gisa, jardunbide artistiko kokatu baten barruan, zeinak, lehen saiakuntza bisual honetan, forma fotografikoa eta objektuzkoa hartzen baitu. Artxibotik ateratako argazkiak, dokumentu historikoak eta irudiak mihiztatuz, «Memorabilia» proiektuak kontraartxibo grafiko bat aktibatzen du, zeinak aukera ematen baitigu modu kritikoan berrirakurtzeko animaltasunari eta paisaiari lotutako bistaratze zientifikoaren erregimenak. Primatologia-erregistroa, Etxe Horiaren memoria bisuala eta uhartea ikuskizun turistiko bihurtzeko joera harremanetan jartzean, saiakera bisualak agerian jartzen ditu begirada antropozentrikoan dauden jarraitutasunak. Artikuluak ondorioztatzen du, marrazketak, grafia eta muntaia gisa ulertuta, bide bat irekitzen duela material bisual horien irakurketa kokatua eta kritikoa egiteko.